Çocuk Eğitimin ABC'si

Oca1

Çocuk Eğitimin ABC si

 |  Kategori: Çocuk Eğitimin ABC'si  |  Yazan: Özden Sonkan  |  Yorum: 0 yorum

etiketler  EğitimÇocuk gelişimiMotor gelişimiOkulÇocuk

Günümüzde “Çocuğumuz çok zor, başa çıkamıyoruz” diye git gide daha fazla sayıda anne baba dert yanıyor. Çocuk gelişimi ile ilgili danışmanlık merkezleri her geçen gün biraz daha fazla anne baba akınlarına uğruyor. Kavga ve söz dinlememe, hırçın davranışlar ve öfke nöbetleri çoğu ailede günlük hayatın bir parçası. Yapılan araştırmalara göre yuva ve anasınıflarındaki üç-altı yaş arası çocuklarının aşağı yukarı dörde biri ciddi sorunlar çıkarıyormuş. Ayrıca ufak tefek konular gibi gözüken darmadağın çocuk odaları veya sürekli tekrarlanan yalanlar da zaman içinde anne baba sinirleri için bir gerilim kaynağı olabiliyor. Bu durumda çocuk sahibi olmanın mutluğu ise sınıfta kalıyor.

Tabi ki bir çocuğu eğitmek kesinlikle çocuk oyuncağı değil. Hatta bugün ki mevcut hayat şartları anne babaların işini kesinlikle kolaylaştırmıyor. Dar yaşam alanları, oyun oynamak ve kudurmak için çok kısıtlı olanaklar, görsel ve işitsel anlamda aşırı uyaranlar minik insanlar için kesinlikle en uygun şartlar değil. Günlük hayatta anne baba ile keyifli anlar yerine telaşlar/aceleler, aile yemekleri yerine hızlı atıştırmalar, kum havuzu ve ağaçlara tırmanma yerine TV ve bilgisayar oyunları, macera yerine tüketim- tüm bunlar çocukların üstünde olumsuz iz bırakıyor. Çoğu zaman da maalesef onların küçük birer yetişkin olmadığını unutuyoruz. Bazı şeyleri henüz anlayamıyorlar ve bizden farklı ihtiyaçları var. Ve son olarak çoğu zaman net kuralların, sınırların, ve dokunulmaz değerlerin eksikliğini yaşıyorlar.

Bu nokta da siz anne baba olarak istikrarlı bir duruş sergilemelisiniz, hatta zor olsa da her gün yeniden bunu başarmalısınız. Er ya da geç emeklerinizin meyvelerini toplayacaksınız. Çocuğunuzda bunun yansımasını ayna gibi göreceksiniz. Çocuk Eğitimin ABC si bölümün amacı bu konuda sizlere yardımcı olmak. Çocuğunuz ve gelişimi hakkında gerekli bilgileri aktaracak, bu sayede onu stres anlarında daha iyi anlayabileceksiniz. Ayrıca çocuk yetiştirme konusunda kısa kısa bir sürü pratik öneriler verilecek, bu sayede günlük hayatta en sık meydana gelen sorunlar ile daha kolay baş edebileceksiniz. Buradaki önerilerin çoğunu ben kendi iki çocuğumda uygulayıp başarılı sonuçlar elde ettim. Hepinize bu konuda başarılar, ama aynı zamanda sabır, sağlam sinirler, dayanıklılık ve yüksek dozda mizah anlayışı diliyorum:)

Çocuk eğitmek – ama nasıl?

Çoluk çocuk sahibi olmak o kadar muhteşem ki – ve bazen de çok zor! Mutluluk anlarının yanı sıra tekrar tekrar her şeyin ters gittiği dönemler oluyor. O gibi dönemlerde sadece 2, 4, veya 7 yaşındaki çocuğumuzun ne gibi konuların tedirgin ettiğini bilmek bile yardımcı oluyor ve tabi ki tüm anne babaların bu tarz dönemleri geçirdiğini.

Çocukları anlamayı öğrenmek

Aile hayatı o kadar güzel olabilir ki. Fakat çoğu zaman çocuklar ile sorunlar yaşanıyor, didişme ve kavga – ve çoğu kez de incir çekirdeğini doldurmayacak konular yüzünden: Çocuklar sakin oturamıyor, çok gürültülüler ve söz dinlemiyorlar, her yeri darmadağın edip sürekli zıtlaşıyorlar.

Bu nokta da “ Çocuğumuzu nasıl eğitelim?” diye anne baba sorar oluyor. Fakat maalesef çocuk eğitimi konusunda doğrular ve yanlışlar ile ilgili bire bir bilimsel kanıtlanmış kurallar yok. Sadece çocuk gelişimi ile ilgili farkındalıklar ve tespitler var: Hangi yaşta iç dünyalarında nelerin olup bittiği, o yaşta neleri yapabileceklerini, veya henüz nelerin beklenmemesi gerektiği. Bu bilgiler biz büyüklere küçükleri daha iyi anlama ve bu sayede onlara daha doğru yaklaşımlar gösterme olanağı sunuyor.  

Çocuklar kabul görmek ister-oldukları gibi. Onların işte tam bu bağımsızlık mücadelesi biz anne babalara hayatı çok kolaylaştırmıyor. Yüksek miktarda hoşgörü ve sabır gerektiriyor.

Çocuğunuzu algılayın

Eğitim her zaman çocuk odaklı olmalıdır. Bu çok sevgi, ve aynı zamanda kendi anne baba yeteneklerinize güven gerektiriyor. Çocuğunuzu ilk günden itibaren çok dikkatli izleyin, onu tanıyın. Çocukların adım adım kendilerine has şahsiyetlerini geliştirmeye hakları var. Ve çocuklar kesinlikle bilgisiz varlıklar değil. Eğitimi ve bilgiyi onlara zorla dikte etmemeliyiz. Gerekli sevgi dolu destek ile çoğu zaman kendi şahsi yollarını bulabiliyorlar.

Çocuğunuzun basamaklarını tek tek fethettiği bir merdiven hayal edin. Bazen bu merdivende bir basamağı atladığı veya bir basamakta daha uzun süre kaldığı olabiliyor – kendisine nasıl iyi geliyorsa. Bu resmi hep aklınızda bulundurun ve sezgilerinize güvenin. Çocuğunuz ile ilgili en iyi uzman sizsiniz. Onun ile ilgili hisleriniz, bilginiz çoğu kez size tam doğru şeyi söyler. Bu şekilde siz de çocuğunuz için en doğru eğitim yolunu bulacaksınız.

Çocuğun gelişimi

Insan oğlu psikoloji ile ilgilenmeye başladığından beri çocuklarının gelişimini belirli dönemlere bölmeye çalışıyor. Uzun bir süre her çocuğun belirli bir zaman diliminde belirli gelişim evreleri geçirdiğini ve bu süreçte bir biri üzerine eklenen düzenli öğrenme gelişimleri kayıt ettiği düşünülüyordu. Günümüzde bunun tam olarak doğru olmadığı biliniliyor. Çünkü çocuğun gelişimi adım adım yavaşca basamakları yukarı tırmanıyor olsa da, her bireyde farklı gelişiyor. Ve bu sırada duraksamalar, sıçramalar, veya gerilemeler söz konusu olabilir.

Gelişim evreleri teorisi çocuklarının davranışlarını doğru sınıflandırabilmek için bize sadece bir çerçeve sunuyor. Bizim anne baba olarak gelişim basamaklarının her insan da farklılık gösterdiğini unutmamamız gerekiyor. Her çocuğun kendi gelişim hızı vardır.

Her çocuk eşsizdir

Muhteşem gelişimli ortalama çocuk diye bir varlık yok yani, tüm çocuklar bireysel gelişir. Bir çocuk var ki 8 aylık yürüyor, 18 aylık tuvalet eğitimini tamamlıyor, bir başkası ise 15 aylık yürüyor ve dört yaşına kadar bez kullanıyor-diğer tarafta ama bu yaşta okumaya ve basit işlemler yapmaya başlayabilir. Her ikisi de olası ve her ikisi de normal olabilir. Gelişimi sadece çocuğun kendisine bağlı değil, aynı zamanda çevresel faktörlerin de önemli bir rolü var- çevresi, ev ortamı, ailesi, akrabaları, arkadaşları, gittiği yuva, sağlığı, kardeş yapısı…Bazı çocuklar çok düzenli gelişir, bazıları ise yavaş yavaş ilerleyip bir anda sıçrama yapıp yaşıtlarını geçerler. Duraksama ve gerileme, aynı zamanda atlamalar gelişim evrelerinde son derece doğal.

Özellikle ilk yıllar her çocuk için çok önemli, tüm geleceğine damga vuruyor bu dönem. Özellikle bu yıllarda çocuğunuza güvenilir ve sağlam bir ilişki verirseniz hepiniz kazançlı olursunuz.   

Birinci yaş

Çocuğunuz hayatının hiçbir döneminde bu bir senede öğrendiği kadar çok şey öğrenmeyecek. Bebeklik döneminde (doğum ile ilk adımlarını attığı dönemi kapsıyor) çocuğunuz görmeyi, koklamayı, duymayı, tat almayı, tutmayı, oturmayı, dönmeyi, emeklemeyi, dokunuşlara tepki vermeyi, istek ve ihtiyaç belirtmeyi ve sayısız başka şeyleri öğreniyor. Dengeleme, hedefli tutma, ve koordineli görme gibi bazı duyuları daha henüz tam gelişmemiş oluyor, ama onlar da kısa bir sürede tamamlanıyor. Birinci ve ikinci yılın arasında çocuk konuşmayı ve yürümeyi öğreniyor. Bunun sonucunda ise dünyayı keşif etmeye başlar, ilk aşamada ise ailesinin ve yuvasının çevresini.

İkinci yaş

Büyük bir olasılık ile birinci yaş günü civarında çocuğunuzun ana gündemi yürümek. Ayrıca konuşmayı ve daha komplike olan ve öncesinde planladığı seri hareketler yapmayı öğreniyor.

Motor gelişimi

Şimdi çocuğunuz akıla gelen her türlü hareketi deniyor. Her gördüğü sandalyeye ve merdivene tırmanmak istiyor. Kendi vücudunun nasıl çalıştığını test ediyor, ve odasının dışındaki dünyanın neye benzediğini araştırıyor. Çocuğunuz bu dönem kudurmak, tırmanmak, zıplamak, dengelemek, sallanmak ve çokça koşmak istiyor. Hiç yorulmadan da aynen bunu yapıyor. Bunları yaparken de hareketlerini koordine etmeyi, dengeyi sağlamayı, göz ve elleri kontrol etmeyi ve tehlikeler ile baş etmesini öğreniyor.

Bu yüzden çocuğunuza mümkün olduğu kadar çok ortam sunmalısınız. Onun ile çocuk parkına gidin, hareket etmesini teşvik eden orman ve sahil yürüyüşleri yapın. Hareketli durumlarda çocuğunuz yerçekimi ve kendi vücut hisleri ile ilgili bilgi ediniyor. Bu sayede hareket kabiliyeti geliştiriyor, kendi kapasitesini doğru tahmin etmeyi öğreniyor ve minik vücudunu kontrol etmeyi başarıyor.

Bu dönem çoğu anne baba için oldukça yorucu geçiyor. Çocuk sürekli anne babanın sırtına binmek, dolapları boşaltmak veya yeni yaptığınız yatakların üstünde kudurmak istiyor. Onun hareket isteğini olumlu karşılayın çünkü sağlıklı motor gelişiminin önemli bir parçası. Fakat minikler hiçbir deneme fırsatını kaçırmıyor bu dönem. Hiçbir merdiven veya cam önü emniyetli değil. Bu yüzden özellikle evinizde çocuk emniyetlerine özen gösterin.

Zihinsel ve sözel gelişim

İlk başta çocuğunuz yetişkinlerin davranışlarını taklit ederken, ikinci yaşının sonuna doğru bilgileri işlemden geçirip kendi çözümlerini üretmeye başlar. Örneğin bir kule inşa etmeyi hedefleyip, bunun için bloklar çıkartıp, odada yer açıp, adım adım kuleyi yükseltebilir. Devrilirse yeni bir deneme başlatılır ve birincisindeki deneyimleri bu sürece aktarılır. Bu şekilde çocuk yavaş yavaş eylemlerini koordine etmeyi öğrenir. Bunun için iyi gelişmiş bir dokunma duyusuna ihtiyacı var. Bunun temeli şimdi atılıyor. Çünkü şimdi çocuğunuz dokunuşları tespit edip tam olarak neresine dokunulduğunu söyleyebiliyor. Güvenli bir dokunma duyusu ve kendi vücudunu tanıma hakimiyeti olduğunda ise objeler ile rahatça baş edebiliyor. Sürekli ellerinden bir şeyler düşüren ve ya bir şeyler deviren sakar çocukların çoğunlukla dokunma duyusu az gelişmiş oluyor. Çocuğunuzun zekasının gelişimi için de uyaranlara ihtiyacı var. Kendi deneyimleri için zaman ve alana ihtiyacı var. Hep çocuğunuzun kendi deneyimleri sayesinde öğrenmek istediğini ve öğrenebileceğini hatırlayın. Biraz sabırlı olun ve ona sürekli kendi çözümlerinizi önermeyin.

İki yaşındaki bir çocuk basit yönergeleri anlayabilir ve tatbik edebilir. Ortalama 30-50 arasında kelime söyleyebilir ve çok daha fazlasını anlayabilir. Kendini ifade etmek için iki-üç kelimeli cümleler kurar. Resimli bir kitaba bakarken gördüklerini aktarabilir. Dil gelişimi için bu dönem çok sayıda kitap a bakmak, öyküler anlatıp okumak çok önemli. Her fırsatta çocuğunuz ile sohbet edin.

Sosyal gelişim

İkinci yaşında çocuğunuz kendinin farkına varır. Annesi ve babasından bağımsız bir varlık olarak kendini algılamaya başlar. Bir sürü olayın kendi başına üstesinden gelebileceğini öğreniyor. Bir gün geliyor aynada kendini tanıyor ve sonrasında kendi patronu olabileceğini fark ediyor. İtiraz edip hayır demeye başlıyor, çoğu çocuk bu yaşta “İnat Dönemi” diye bilinen döneme giriyor. Günümüzde pedagoglar bu döneme otonomi dönemi (özerklik) demeyi tercih ediyorlar. Çünkü artık bu inatçı tutumun çocuğun bağımsız olmaya başlamasının işareti olduğu biliniyor. Tüm bunlar diğer insanlar ile ilişki kurabilmek için önemli önkoşullar. Bu süreçte sizin göreviniz çocuğunuzu doğrulamanız.

Çocuğunuz artık yavaş yavaş sizden kopmaya başlıyor. Güvenli ve bağımsız olabilmek adına atılan ilk adım. Daha ziyade halen tek başına veya diğer çocuklar ile yan yana oynamayı birlikte oynamaya tercih etse de başkalarının varlığını seviyor.

ÖNEMLİ: İki Yaş için özellikle önemli olan konular

  • Çocuğunuz çok sevgiye, takdire, ve desteğe ihtiyacı var.
  • Kendi gücünü ve sınırını test edebileceği yaşına uygun özgür alanlara ihtiyacı var.
  • Kendi deneyimlerini yaşayabilmeli. Bunun için ona mümkün olduğu kadar çok fırsat yaratın. Yönergelerinizde cimri davranıp kendi yolunu bulmasına ve araştırma isteğini beslemesine izin verin. Bu şekilde kendini, vücudunu ve çevresini tanıyor.
  • Hareket uyaranlarına ihtiyacı var. Yeni bir şey denemek istediği zaman eşlik edip çocuğunuzu motive edin. Hareketler sayesinde vücudunu yönlendirmeyi öğrenecek. Sürekli koşma, atlama, zıplama, tırmanma motor gelişimini destekler. Bu yüzden ona hareket etmesi için mümkün olduğu kadar çok fırsat yaratın.

Üçüncü ve dördüncü yaş    

Çocuğunuz gün geçtikçe kendini daha iyi ifade edip başkaları ile ilişki kurabiliyor. Beyni mükemmel çalışıyor ve her şeyi sünger gibi çekiyor. Kendisi ve dünya ile ilgili çok meraklı fakat henüz her şeyi hazım edemiyor. Oynamak halen ana meşguliyet alanı ve bu da daha birkaç sene bu şekilde devam edecek.

Motor gelişimi

Çocuğunuz bu dönem her şeyi kurcalamak ve denemek istiyor. Bu her zaman başarı ile sonuçlanmıyor ama ne kadar çok tecrübe eder ise o kadar başarılı oluyor. Yavaş yavaş çatal bıçak, makas, boya kalemleri, kürek, fermuar, düğme, ve ayakkabı bağları kullanmayı öğreniyor. Duyuları her geçen gün biraz daha mükemmel çalışıyor. Çocuğunuz bir çiçek soğanını toprağa dikebilir, kağıttan bir uçak katlayabilir ve bir ağaç gövdesi üstünde dengede durabilir.

Zihinsel ve sözel gelişim

Çocuğunuz bu dönem artık oldukça iyi konuşuyor. Dördüncü yaşının sonuna doğru aşağı yukarı 1500-2000 kelimelik bir haznesi oluşuyor ve ana lisanın temel yapısını öğrenmiş oluyor. İlgi alanlarını ve isteklerini lisan aracılıyla doğru ve etkin bir şekilde ifade edebiliyor.

Çocuğunuz artık geçmişi hatırlayabiliyor ve onun ile ilgili aktarımlarda bulunabiliyor. Basit figürler çizebiliyor ve genel hatları ile olayları tanımlayabiliyor.

Sosyal gelişim

Çocuğunuz 3 yaşına geldiğinde büyük bir olasılık ile tuvalet eğitimini tamamlamış olacak. Bir süre başka çocuk ile oynayabileceği bir yuvaya gidiyor. Tüm oyun oynadıkları arkadaşları oluyor ama arkadaşlıklar çok hızlı değişkenlik gösteriyor. Gerçek birliktelik duygusu bu yaş gruplarında daha henüz gelişmemiş oluyor. Fakat bu dönem oluşan başka bir şey roller. Bazı çocuklar sessiz ve geri planda kalmayı tercih ederken başkaları daha dominant oluyor. Çocuğunuz bu dönem çocuklarının farklı farklı olduğunu, farklı duyguları ve düşünceleri olduğunu algılıyor.

Üçüncü ve dördüncü yaşın arasında diğer insanlar ile ilişkiler hakkında bazı sırlar öğreniyor: Ben nazik davrandığım zaman karşımdaki de nazik davranıyor, diğer taraftan öfke patlamaları diğerlerinin de öfkelenmesine neden oluyor…

Çocuğunuzun en çok kullandığı sözcükler “hayır” ve “bunu kendim yapabilirim”. 

Dört yaşına kadar genelde otonomi dönemi devam eder. Bu zamana kadar uyumlu ve uysal olan bir çocuk bile bu dönemde anne babanın isteklerine karşı gelir. Bir an da sürekli hayır diyen ve öfke patlamaları ile veya ayaklarını yere vurarak kendi istediğini yaptırmak için harekete geçen bir birey olur. Davranışın arkasında yatan neden ise gelişen benlik duygusu. Çocuğunuz hangi araçlar ile istediklerini elde edebileceğini deniyor. Yoğun bir bağımsızlık isteği buna eşlik ediyor. Aile içinde ve yaşıtlarının oluşturduğu gruplarda kendini kanıtlamak istiyor. Bu dönemde buna mutlaka fırsat bulması gerekiyor. Sizin de anne baba olarak bu dönem çok sağduyulu davranmanız gerekiyor.

ÖNEMLİ: Üç ve Dört Yaş arası için özellikle önemli olan konular

  • Bu yaşlarda çoğu çocuğun konuşma sorunları olabiliyor. Konuşmasında dikkatinizi çeken bazı konular var ise çocuk doktorunuza başvurun.
  • Görme bozuklukları da bu yaş grubunda sık rastlanabiliniyor. Bu yüzden mutlaka rutin bir muayene yaptırın.
  • Yaşıtları ile oyun oynamak her geçen gün daha önem kazanıyor. Bu yüzden bu dönem yuvaya başlaması, çocuk parkı ziyaretleri ve komşu çocuklar ile aktiviteler önemli.
  • Çocuğunuz bol temiz havaya ve harekete ihtiyacı var.
  • Takdir edilmeye, başarılara ama aynı zamanda sınırlara ihtiyacı var.
  • Çocuğunuz ile çok sayıda resimli kitaplara bakın ve ona fantastik öyküler okuyun. Bu yaş grubu çocuklarda David Mc Kee nin Elmer dizisi gibi çocuk kitapları popüler.

Beş yaş ile yedi yaş arası

Çoğu çocukta direniş dönemi yavaş yavaş sona eriyor. Anne baba olarak istekleriniz ve yönergeleriniz sürekli bir itiraza çarpmıyor. Çocuğunuz daha anlayışlı ve barış yanlısı oldu.

Motor gelişimi

Altıncı ve yedinci yaş arasında çocuğunuzun dış görünümü de değişiyor. Boyu uzuyor, kolları bacakları uzuyor, bebeksi ve minik görüntüsünü kayıp ediyor ve ilk süt dişleri dökülüyor. Aşağı yukarı bir sene süren bu fiziksel değişim döneminde çocuğunuz aşırı enerji ile durgunluk arasında gidip geliyor. Hareket isteği güçlü bir ivme daha kazanıp bu dönem yerinde duramama ve itişme sendromları sıkça görülüyor. Sürekli bir macera peşindeler ve git gide hareket alanlarını genişletmek istiyorlar.

Zihinsel ve sözel gelişim

Tüm zihinsel işlevler en yüksek düzeyde çalışıyor. Çocuğunuz düşünebiliyor, hatırlayabiliyor, fantezi kurabiliyor, isteğini yönlendirebiliyor ve git gide kendi isteklerine ve duygularına hakim oluyor. Oldukça iyi bir zaman duygusu geliştiriyor. Okul hayatı için gerekli olan temel beceriler kazanılmış oluyor. Çocuğunuz bir şeyler başarmak için can atıyor. Artık okula gitmek istiyor, orda bir şeyler öğrenip takdir ve ödül almak istiyor. Küçük kardeşine bakmak olsun veya bir kumdan kale yapımı olsun- bunu çocuğunuz işi olarak algılar. Bu arada tam anlamıyla dialog kurabiliyor ve sorulan sorulara doğru yanıtlar verebiliyor. Yedi yaşında aşağı yukarı 24000 pasif ve 5000 de aktif kelime hazinesine hakim. Çocuğunuz artık kendini tamamen bağımsız bir kişi olarak algılıyor ve kendi varoluşu ile ilgili bilinçli. Mantıklı düşünmeye, bağlantılar kurmaya, ve bilgi kaynaklarını bağlamaya başlar. Dayanıklılık, konsantrasyon ve algılama iyi gelişmiş durumda. Çocuğunuz eğer ilgisini çekiyorsa bir konu üzerinde artık 3 saat odaklanabiliyor. Kurallar konusunda da bir anlam geliştiriyor. Anlamlandırabildiği için de kurallara uymak ona artık daha kolay geliyor.

ÖNEMLİ: Beş ve Yedi Yaş arası için özellikle önemli olan konular

  • Çocuğunuzun duygu değişimlerine karşı duyarlı davranın ve çok yüksek beklentiler koymayın.
  • Bu yaş grubu minikler ile başa çıkmak tekrar biraz zorlaşabiliyor. Hep çocuğunuzun bu dönem hem fiziksel hem de duygusal açıdan bir değişim evresinde olduğunu hatırlayın. Çocuğunuzun yoğun ilgiye ve sevgiye ihtiyacı aynı zamanda da yeni zihinsel ve fiziksel uyaranlara ihtiyacı var.
  • Konuşurken gramer hataları yapıyorsa eğer, cümleyi doğru şekilde tekrar edin. Bu şekilde onun yanlışını yüzüne vurmadan kulağı doğrusuna alışır.

Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >

Yazıya Yorum Ekleyin

* Takma ad kullanabilirsiniz

* Yorumunuzda görülmeyecektir

 Evet   Hayır* Her defasında yeniden girmemeniz için